کتاب بهرام

زمانی که زمین در یخبندان محض فرو رفته و به شکل یک گوی کاملاً برفی یا سفید در آمده بود، این دوران به "زمین‌کره برفی" (Snowball Earth) معروف است. این دوره‌ها در تاریخ زمین شناسی به وقوع پیوسته و یکی از شگفت‌انگیزترین و رازآلودترین فصول در تکامل سیاره ما هستند.

مفهوم "زمین‌کره برفی"

زمین‌کره برفی به دوره‌هایی اطلاق می‌شود که در آن سطح کره زمین به طور کامل یا عمده‌ای پوشیده از یخ و برف بوده است. در این حالت، بسیاری از مناطق حتی نزدیک به استوا نیز به طور کامل یخ زده بودند. این دوره‌ها معمولاً به مدت زمان‌های طولانی (میلیون‌ها سال) ادامه داشته‌اند و به طور عمده در اواخر دوره‌های پیشین زمین‌شناسی، به ویژه در دوره اودیوسیان (حدود ۷۰۰ میلیون سال پیش) و دوره پروتروزوئیک (حدود ۲٫۴ تا ۶۰۰ میلیون سال پیش)، به وقوع پیوسته‌اند.

شواهد زمین‌شناسی

چهار نیروی بنیادی طبیعت به عنوان نیروهای اساسی و پایه‌ای در جهان هستی شناخته می‌شوند که تمامی پدیده‌ها و رفتارهای فیزیکی در طبیعت را تحت تأثیر قرار می‌دهند. این نیروها عبارتند از نیروی گرانشی، الکترومغناطیسی، نیروی هسته‌ای قوی و ضعیف. هر یک از این نیروها نقش کلیدی در شکل‌دهی به ساختار و رفتار ماده و انرژی در مقیاس‌های مختلف دارند، از جمله حرکت سیارات و کهکشان‌ها، تعاملات ذرات subatomic، و حتی ویژگی‌های زندگی روزمره ما. شناخت این نیروها و درک چگونگی تأثیر آن‌ها بر دنیای فیزیکی، به ما این امکان را می‌دهد تا بهتر جهان پیرامون خود را درک کرده و پیشرفت‌های علمی جدیدی را در زمینه‌های مختلف فیزیک و مهندسی به دست آوریم.

1. نیروی گرانش (Gravity):

   • این نیرو مسئول جذب اجسام به یکدیگر است و بیشترین تاثیر را بر اجسام بزرگ مانند سیارات، ستارگان و کهکشان‌ها دارد. نیروی گرانش باعث می‌شود که اشیاء به سمت زمین سقوط کنند و سیارات در مدارهای خود حول خورشید حرکت کنند. این نیرو همواره جاذب است و قدرت آن بستگی به جرم اجسام و فاصله میان آنها دارد.

2. نیروی الکترومغناطیسی (Electromagnetic Force):

   • این نیرو مسئول تعاملات میان بارهای الکتریکی و مغناطیسی است. به عبارت دیگر، نیروهایی که بین ذرات باردار (مثلاً الکترون‌ها و پروتون‌ها) وجود دارد، تحت تاثیر این نیرو قرار می‌گیرد. این نیرو می‌تواند هم جاذب و هم دافع باشد و در بسیاری از پدیده‌ها مانند نور، الکتریسیته و مغناطیس نقش دارد.

3. نیروی هسته‌ای ضعیف (Weak Nuclear Force):

یخبندان کواترنری، که به نام یخبندان پلیستوسن یا عصر یخبندان کنونی نیز شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین رویدادهای اقلیمی در تاریخ زمین است که آغاز آن به حدود ۲٫۵ میلیون سال پیش می‌رسد و تا کنون ادامه دارد. این دوره به واسطه وقوع رویدادهای میان‌یخچالی که به صورت دوره‌ای میان یخبندان‌ها رخ می‌دهند، از یکدیگر تفکیک شده است. در این دوره، یخسارها یا صفحات یخی به‌ویژه در مناطق قطبی مانند جنوبگان و گرینلند به‌شدت گسترش یافتند، و همچنین یخسارهای نوسانی مانند یخسار لارنتی در دیگر نقاط جهان نیز شکل گرفتند.

اثر عمده این عصر یخبندان شامل تغییرات عمده در سطح زمین و اقلیم است. یکی از مهم‌ترین تأثیرات این دوره، فرسایش شدید سطح زمین و رسوب‌گذاری مواد در نواحی وسیع از قاره‌های مختلف است.

اقیانوس هند، سومین اقیانوس بزرگ جهان پس از اقیانوس آرام و اقیانوس اطلس است که مساحتی معادل ۷۰۵۶۰ هزار کیلومتر مربع (۲۷۲۴۰۰۰۰ مایل مربع) را پوشش می‌دهد و تقریباً ۲۰٪ از سطح آب‌های کره زمین را شامل می‌شود. این اقیانوس از شمال به قاره آسیا، از غرب به آفریقا، و از شرق به استرالیا محدود می‌شود و از سمت جنوب به اقیانوس منجمد جنوبی یا قطب جنوب می‌رسد.

یکی از ویژگی‌های برجسته اقیانوس هند، این است که تماماً در نیمکره شرقی قرار دارد و بر خلاف اقیانوس اطلس و اقیانوس آرام که از چند طرف به خشکی‌ها محدود می‌شوند، این اقیانوس از سه طرف به خشکی‌ها و مجمع‌الجزایرهایی مانند شبه قاره هند، آفریقا، استرالیا و جزایر مختلف محدود است. در دریاهای حاشیه‌ای این اقیانوس می‌توان به دریای آندامان، دریای عرب، خلیج بنگال و دریای لاکادیو اشاره کرد که از نظر اقتصادی و زیست‌محیطی اهمیت زیادی دارند.

قطب‌ها (به انگلیسی: Pole) در جغرافیا و فیزیک به دو نقطه‌ی خاص روی سطح زمین اطلاق می‌شوند که در آن‌ها محور چرخش زمین با سطح آن تقاطع دارد. این دو نقطه به نام‌های قطب شمال و قطب جنوب شناخته می‌شوند. همچنین، واژه "قطب" در زمینه‌های مختلف علمی و فلسفی معانی متفاوتی دارد که در ادامه به جزئیات بیشتری پرداخته می‌شود.

1. قطب‌های جغرافیایی:

قطب شمال:

• قطب شمال نقطه‌ای است در شمال‌ترین قسمت کره زمین که محور چرخش زمین به سطح آن برخورد می‌کند. این نقطه در اقیانوس منجمد شمالی و در نزدیکی مرکز آن قرار دارد. در این منطقه، تمامی خطوط طول جغرافیایی به یک نقطه منتهی می‌شوند.
• در قطب شمال، خورشید شش ماه در آسمان است (در تابستان) و شش ماه دیگر در زیر افق (در زمستان) قرار دارد. این پدیده به دلیل شیب محور زمین و گردش آن به دور خورشید ایجاد می‌شود.

رشته‌کوه آلپ (به انگلیسی : Alps) یکی از مهم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین مجموعه‌های کوهستانی جهان است که به طور کامل در قاره اروپا واقع شده است. این رشته‌کوه در حدود ۱٬۲۰۰ کیلومتر (۷۵۰ مایل) امتداد دارد و در هفت کشور مختلف اروپایی شامل فرانسه، سوئیس، ایتالیا، لیختن‌اشتاین، آلمان، اتریش و اسلوونی کشیده شده است. از غرب به شرق، آلپ به طور عمده از نیس در فرانسه آغاز شده و تا تریسته در ساحل دریای آدریاتیک و وین در اتریش ادامه می‌یابد.

تشکیل و ویژگی‌های جغرافیایی آلپ

کوه‌های آلپ به دلیل برخورد صفحات تکتونیکی آفریقا و اوراسیا در طول ده‌ها میلیون سال شکل گرفته‌اند. این برخورد و فشرده‌ شدن شدید لایه‌های زمین موجب بالا آمدن سنگ‌های رسوبی دریایی و چین‌خوردگی‌های وسیعی در این منطقه شده است که امروزه به شکل قله‌های بلند و برجسته‌ای مانند مون بلان و ماترهورن دیده می‌شود. مون بلان، که ۴٬۸۰۹ متر ارتفاع دارد، مرتفع‌ترین قله آلپ است و در مرز فرانسه و ایتالیا قرار دارد. علاوه بر این، در منطقه آلپ بیش از ۱۲۸ قله‌ای که ارتفاع آنها از ۴٬۰۰۰ متر بیشتر است، وجود دارد.

دوره کرتاسه (Cretaceous) یکی از مهم‌ترین دوره‌های زمین‌شناسی است که از ۱۴۵ تا ۶۶ میلیون سال پیش ادامه داشت و آخرین فصل از عصر دایناسورها پیش از انقراض جمعی آنها بود. این دوره شاهد ظهور گیاهان گلدار، گسترش دریاها و تکامل برخی از بزرگ‌ترین و ترسناک‌ترین موجودات تاریخ زمین بود.

۱. تقسیم‌بندی دوره کرتاسه

دوره کرتاسه به دو بخش اصلی تقسیم می‌شود:

۲. آب‌وهوا و جغرافیای کرتاسه

• گرم‌ترین دوره زمین: دمای جهانی ۱۰ درجه سانتی‌گراد بیشتر از دمای کنونی بود.
• قطب‌های بدون یخ: حتی در مناطق قطبی جنگل‌های معتدل وجود داشت.
• تقسیم ابرقاره‌ها: پانگه‌آ به تدریج به قاره‌های امروزی (آمریکا، آفریقا، اوراسیا) تقسیم شد.
• سطح بالای دریاها: اقیانوس‌ها بخش‌های وسیعی از خشکی‌ها را پوشاندند (مثل دریای داخلی غرب آمریکای شمالی).

۳. حیات در دوره کرتاسه

الف) دایناسورها: غول‌های کرتاسه

قاره آمریکای جنوبی (South America) یکی از قاره‌های بزرگ و مهم جهان است که در نیمکره غربی و جنوبی کره زمین قرار دارد. این قاره به دلیل تنوع زیستی، فرهنگی، جغرافیایی و تاریخی بسیار غنی است و یکی از مناطقی است که در طول تاریخ تحولات مهمی را تجربه کرده است. در این مطلب، به بررسی جغرافیا، تاریخ، فرهنگ، اقتصاد و ویژگی‌های مختلف این قاره خواهیم پرداخت.

۱. جغرافیای آمریکای جنوبی

آمریکای جنوبی از نظر جغرافیایی در جنوب قاره آمریکای شمالی قرار دارد و به‌طور عمده شامل کشورهای برزیل، آرژانتین، کلمبیا، شیلی، پرو، ونزوئلا، اکوادور، بولیوی، پاراگوئه، گویان، سورینام، اروگوئه و فنزویلا است. همچنین، بخش‌هایی از گایانا فرانسه که یک سرزمین ماورای بحار فرانسه است، در شمال شرق این قاره قرار دارد.

دوره ژوراسیک (Jurassic Period) یا ژورایی یکی از مهم‌ترین و جذاب‌ترین دوره‌های زمین‌شناسی در دوران میانه‌زیستی (مزوزوئیک) است که در حدود ۱۹۹.۶ میلیون سال پیش آغاز و حدود ۱۴۵.۵ میلیون سال پیش پایان یافت. این دوره به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود: ژوراسیک پسین، میانی و پیشین. نام "ژوراسیک" از کوه‌های ژورا در آلپ گرفته شده است که در شمال‌شرقی فرانسه واقع شده‌اند. این دوره یکی از دوره‌های کلیدی در تاریخ زمین‌شناسی به شمار می‌رود و تحولات عظیمی در زیست‌کره زمین در این زمان اتفاق افتاد.

1. تکامل و تنوع زیستی در دوره ژوراسیک

دوره ژوراسیک شاهد ظهور و تکامل بسیاری از موجودات زنده بود که برخی از آن‌ها تا امروز باقی‌مانده‌اند. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این دوره، تنوع زیستی بالای آن است. در این دوره، انواع مختلفی از موجودات زنده، از جمله دایناسورها، ماهی‌ها، پرندگان اولیه و دوزیستان، به رشد و تکامل رسیدند.

دوران دیرینه‌زیستی (Paleozoic) یا پالئوزوئیک، یکی از سه دوران اصلی در ابردوران پیدازیستی است که به عنوان دوران اول زمین‌شناسی شناخته می‌شود. این دوران از حدود ۵۴۰ میلیون سال پیش آغاز و تا حدود ۲۵۰ میلیون سال پیش ادامه یافت و در طی آن تحولات زیادی در سطح زمین و انواع موجودات زنده به وقوع پیوست. در ابتدا، اقیانوس‌ها بخش عمده‌ای از سطح زمین را پوشانده بودند، اما در پایان این دوران، زمین دچار تغییرات عمده‌ای شد، به طوری که قاره‌ها شکل گرفتند و یک قاره بزرگ به نام پانگه‌آ به وجود آمد.

ویژگی‌های مهم دوران دیرینه‌زیستی:

این دوران با تحولات زیادی در جهان حیات و زمین‌شناسی همراه بود و به عنوان دوران بی‌مهرگان شناخته می‌شود، زیرا در آن زمان موجودات بی‌مهره به وفور وجود داشتند. در این دوران، موجودات مختلفی از جمله بی‌مهرگان دریایی مانند تریلوبیت‌ها، اولین مهره‌داران، گیاهان ابتدایی و دوزیستان به تکامل رسیدند. همچنین، در پایان این دوران، اولین خزندگان نیز ظاهر شدند.

۱. دوره کامبرین: