کتاب بهرام

پانگه‌آ (Pangaea) نام ابرقاره عظیم دوران پیشاتاریخ است که در فاصلهٔ پایانی دورهٔ دیرینه‌زیستی (پالئوزوئیک) و آغازین میانه‌زیستی (مزوزوئیک) به وجود آمد. این ابرقاره شامل تمامی قاره‌های کنونی بود که در آن زمان به‌صورت یک تودهٔ خشکی به هم پیوسته و به‌هم متصل بودند. نام پانگه‌آ از واژه‌های یونانی «παν» (همه) و «Γαῖα» (زمین) برگرفته شده و به معنای «تمام زمین» است، که نشان‌دهندهٔ همگرایی و یکپارچگی تمام قاره‌های جهان در آن دوران می‌باشد.

ترکیب و ساختار پانگه‌آ

حدود ۱۷۵ میلیون سال پیش، تمام قاره‌های کنونی زمین در یک ابرقاره عظیم به نام پانگه‌آ کنار هم قرار داشتند. این ابرقاره به‌طور کلی از دو بخش اصلی تشکیل می‌شد: لورازیا و گندوانا. لورازیا شامل قاره‌های آمریکای شمالی، اروپا و آسیای شمالی بود، در حالی که گندوانا شامل قاره‌های آمریکای جنوبی، آفریقا، آسیای جنوبی، جنوبگان و استرالیا بود. در این همگروهه، آفریقا در میانهٔ پانگه‌آ قرار داشت و قسمت‌های شمال غربی آن نقطهٔ اتصال دو تکهٔ اصلی ابرقاره بود. در واقع، این برآمدگی شمال غربی آفریقا پیوندگاه لورازیا و گندوانا بود.

عصر یخبندان به دوره‌های طولانی و سرد در تاریخ زمین‌شناسی گفته می‌شود که در آن دمای کره زمین به‌طور قابل توجهی کاهش می‌یابد و حجم زیادی از آب دریاها به شکل یخ در قطب‌ها و دیگر نواحی یخ می‌بندد. این دوره‌ها باعث تغییرات بزرگ در محیط زیست و اکوسیستم‌های کره زمین می‌شود و در نهایت تأثیرات چشم‌گیری بر تکامل زندگی موجودات مختلف دارد.

1. تعریف و انواع عصر یخبندان

عصر یخبندان به طور کلی به دوره‌ای گفته می‌شود که در آن یخچال‌های طبیعی (گلیشرها) گسترش پیدا کرده و سطح دریا کاهش می‌یابد. این دوره‌ها ممکن است به‌طور موقت و در مقیاس‌های مختلف زمانی اتفاق بیفتند. دو نوع عمده عصر یخبندان وجود دارد:

اتمسفر، یا جو، لایه‌ای از گازها است که اطراف یک سیاره، مانند زمین، را احاطه کرده و تحت تأثیر گرانش سیاره در جای خود نگه داشته می‌شود. این لایه از گازها علاوه بر فراهم کردن شرایط زیست‌محیطی برای موجودات زنده، نقش‌های حیاتی دیگری مانند محافظت از سیاره در برابر تابش‌های مضر خورشید و تنظیم دمای سطح زمین را نیز ایفا می‌کند. جو زمین از پنج لایه اصلی تشکیل شده که هر کدام ویژگی‌های خاص خود را دارند. این لایه‌ها به ترتیب از نزدیک‌ترین لایه به سطح زمین عبارتند از: تروپوسفر، استراتوسفر، مزوسفر، ترموسفر و اگزوسفر.

اجزای جو زمین

جو زمین از ترکیب چندین گاز مختلف تشکیل شده است که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

1. نیتروژن (N₂): حدود ۷۸٪ از جو زمین را نیتروژن تشکیل می‌دهد. این گاز عمدتاً غیر فعال است و در فرآیندهای زیستی یا شیمیایی خیلی دخالت نمی‌کند.

حیات بر روی سیاره زمین به مجموعه‌ای از عوامل و شرایط خاص بستگی دارد که وجود آن‌ها برای پایداری و تداوم زندگی ضروری هستند. این عوامل به طور کلی به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند که هر یک نقشی حیاتی در پشتیبانی از حیات دارند:

1. آب (H₂O)

• ضرورت: آب به عنوان یک حلال و محیطی برای واکنش‌های شیمیایی در سلول‌ها و بدن موجودات زنده عمل می‌کند. آب همچنین در تنظیم دمای بدن و انتقال مواد مغذی و ضایعات نقش دارد.
• ویژگی‌ها: زمین تنها سیاره‌ای است که به طور طبیعی آب مایع در سطح خود دارد. این ویژگی برای حیات ضروری است، زیرا زندگی بدون آب نمی‌تواند وجود داشته باشد.

2. جو زمین

جاذبه (Gravity) یا گرانش یکی از چهار نیروی بنیادی طبیعت است که به عنوان نیرویی که اجسام را به یکدیگر جذب می‌کند، شناخته می‌شود. این نیرو نه تنها بر روی زمین، بلکه در سراسر کیهان وجود دارد و نقش اساسی در شکل‌گیری و پویایی جهان ایفا می‌کند. جاذبه مسئول پدیده‌هایی مانند سقوط اجسام به زمین، گردش سیارات به دور خورشید و حتی تشکیل کهکشان‌ها است. در این مطلب، به بررسی کامل جاذبه، تاریخچه، ویژگی‌ها، تأثیرات و اهمیت آن می‌پردازیم.

۱. تاریخچه درک جاذبه

درک انسان از جاذبه در طول تاریخ تکامل یافته است:

الف) تفکرات اولیه:

• در گذشته، مردم تصور می‌کردند اجسام سنگین به طور طبیعی به سمت زمین سقوط می‌کنند.

• ارسطو معتقد بود که اجسام بر اساس ماهیت خود به سمت زمین حرکت می‌کنند.

ب) کشفیات گالیله:

تغییرات اقلیمی (Climate Change) به تغییرات بلندمدت در الگوهای آب و هوایی زمین اشاره دارد که می‌تواند ناشی از عوامل طبیعی یا فعالیت‌های انسانی باشد. در اینجا به بررسی ابعاد مختلف تغییرات اقلیمی، علل، پیامدها و راهکارهای مقابله با آن می‌پردازیم.

۱. تعریف تغییرات اقلیمی

تغییرات اقلیمی به معنای تغییرات قابل توجه در دما، بارش، و الگوهای آب و هوایی در طول زمان است. این تغییرات می‌توانند به صورت طبیعی (Natural) یا ناشی از فعالیت‌های انسانی ایجاد شوند.

عصر هادئان (Hadean Era)

مقدمه

عصر هادئان یا هادیان یا پیشازیستی، نخستین عصر زمین‌شناسی در تاریخ زمین است که به طور تقریبی از زمان تشکیل زمین، یعنی حدود ۴.۶ میلیارد سال پیش، آغاز می‌شود و تا حدود ۴ میلیارد سال پیش ادامه دارد. این عصر به دلیل شرایط شدید و غیرقابل سکونت آن، به عنوان یکی از دوره‌های با اهمیت در تاریخ زمین شناخته می‌شود. در این مطلب، به بررسی ویژگی‌ها، شرایط و رویدادهای مهم این عصر خواهیم پرداخت.

۱. ویژگی‌های کلی عصر هادئان

• زمان آغاز و پایان: عصر هادئان از ۴.۶ میلیارد سال پیش آغاز می‌شود و تا ۴ میلیارد سال پیش ادامه دارد.
• تشکیل زمین: در این عصر، زمین به عنوان یک سیاره شکل می‌گیرد. در ابتدای این دوره، زمین یک توده داغ و مایع بود و به تدریج با سرد شدن، پوسته‌ای جامد بر روی آن شکل می‌گیرد.

زمین، سیاره‌ای با تاریخچه‌ای پیچیده و چند میلیارد ساله است که در طول این مدت، تغییرات شگرفی را تجربه کرده است. دوران زمین‌شناسی به مجموعه‌ای از زمان‌ها و دوره‌ها اشاره دارد که بر اساس تحولات عمده در ساختار زمین، اقلیم و حیات بر روی آن تقسیم‌بندی شده‌اند. این تقسیم‌بندی‌ها به ما کمک می‌کند تا درک بهتری از فرآیندهای زمین‌شناسی، تکامل حیات و تغییرات محیطی که سیاره ما را شکل داده‌اند، پیدا کنیم.

از زمان تشکیل زمین در حدود ۴.۶ میلیارد سال پیش تا به امروز، این سیاره شاهد وقوع رویدادهای عظیمی نظیر انقراض‌های جمعی، تغییرات اقلیمی و شکل‌گیری قاره‌ها و اقیانوس‌ها بوده است. مطالعه دوران‌های زمین‌شناسی نه تنها به ما اطلاعاتی درباره تاریخ طبیعی زمین می‌دهد، بلکه به ما کمک می‌کند تا روابط بین موجودات زنده و محیط زیست خود را درک کنیم و از این طریق، به پیش‌بینی تغییرات آینده بپردازیم. در این مقاله، به بررسی دوره‌های مختلف زمین‌شناسی، ویژگی‌ها و تحولات کلیدی هر دوره خواهیم پرداخت و اهمیت این دوره‌ها را در شکل‌گیری زمین و حیات بر روی آن بررسی خواهیم کرد.

در زیر فهرستی از دوره‌های زمین‌شناسی با معادل‌های انگلیسی کلمات مهم و سال‌های تقریبی هر دوره ارائه شده است:

1. پرکامبرین (Precambrian)

• عصر هادئان (Hadean Era): ۴.۶ تا ۴.۰ میلیارد سال پیش
• عصر آرکئن (Archean Era): ۴.۰ تا ۲.۵ میلیارد سال پیش
• عصر پروتروزوئیک (Proterozoic Era): ۲.۵ میلیارد تا ۵۴۰ میلیون سال پیش

دوره تریاس (Triassic Period)

مقدمه: دوره تریاس (Triassic Period) یکی از سه دوره اصلی دوران مزوزوئیک (Mesozoic Era) است که بین حدود ۲۵۳ تا ۲۰۱ میلیون سال پیش قرار دارد. این دوره به عنوان نخستین دوره میانه زیستی شناخته می‌شود و به دلیل تغییرات عمده در اکوسیستم‌ها و ظهور انواع جدیدی از موجودات زنده، اهمیت بسیاری دارد.

تقسیم‌بندی دوره تریاس

دوره تریاس به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود:

1. تریاس زیرین (Lower Triassic):

   • این بخش شامل دوره‌ای است که پس از انقراض بزرگ پایان دوران پالئوزوئیک (Paleozoic Era) آغاز می‌شود. در این زمان، اکوسیستم‌ها به تدریج بهبود یافتند و موجودات جدیدی ظهور کردند.

2. تریاس میانه (Middle Triassic):

   • در این بخش، تنوع حیات به سرعت افزایش یافت و موجودات جدیدی مانند دایناسورها و دوزیستان بزرگ (Amphibians) به وجود آمدند.

دوران پری‌کامبرین (Precambrian Era) یکی از مهم‌ترین و طولانی‌ترین دوران‌های زمین‌شناسی است که از شکل‌گیری زمین حدود ۴.۶ میلیارد سال پیش آغاز شده و تا ۵۴۶ میلیون سال پیش، قبل از آغاز دوران کامبرین (Cambrian Period) ادامه داشته است. این دوران به دلیل طولانی بودن و ویژگی‌های خاص خود، به چندین بخش اصلی تقسیم می‌شود.

۱. تقسیم‌بندی دوران پری‌کامبرین

دوران پری‌کامبرین به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود:

• آرکی (Archean Eon): این بخش از حدود ۴ میلیارد سال پیش تا ۲.۵ میلیارد سال پیش ادامه داشته است. در این دوران، زمین هنوز در حال شکل‌گیری بود و اتمسفر (Atmosphere) و اقیانوس‌ها (Oceans) به تدریج شکل گرفتند. اولین میکروارگانیسم‌ها (Microorganisms) و باکتری‌ها (Bacteria) در این دوران ظهور کردند.