s مغز انسان :: کتاب بهرام

کتاب بهرام

مطالب علمی فرهنگی هنری

کتاب بهرام

مطالب علمی فرهنگی هنری

کتاب بهرام
طبقه بندی موضوعی
جلد کتاب گرگ گیاهخوار

خرید آنلاین کتاب گرگ گیاهخوار

نویسنده: بهرام بهرامی

آخرین کامنت های شما
s

۱۴ مطلب با موضوع «بدن انسان :: مغز انسان» ثبت شده است

  • ۰
  • ۰

تقریباً برای همه پیش آمده:
یک ویس می‌فرستی… بعد گوش می‌کنی و با خودت می‌گی:
«این صدای منه؟! 😳»

و معمولاً هم نتیجه اینه: خوشمان نمی‌آید. اما جالب اینجاست که بقیه مردم صدای ما را کاملاً عادی می‌دانند! پس مشکل از کجاست؟

جواب کوتاه: ما صدای واقعی خودمان را هرگز در حالت عادی نمی‌شنویم.

🧠 مغز ما دو نسخه از صدایمان می‌شنود

وقتی حرف می‌زنیم، صدا از دو مسیر به گوش داخلی می‌رسد:

1️⃣ مسیر هوایی (Air Conduction)

همان مسیری که صدای بقیه را می‌شنویم.
صدا از دهان خارج می‌شود → در هوا حرکت می‌کند → وارد گوش می‌شود.

این همان صدایی است که دستگاه ضبط صدا ثبت می‌کند.

2️⃣ مسیر استخوانی (Bone Conduction)

  • بهرام بهرامی حصاری
  • ۰
  • ۰

تا به حال دقت کرده‌اید که یک خبر بد می‌تواند تمام روزتان را خراب کند، اما چند خبر خوب تأثیر خیلی کمتری روی حال‌وهوایتان دارند؟
یا اینکه وقتی تیترهای خبری را می‌بینید، ناخودآگاه بیشتر جذب خبرهای نگران‌کننده، ترسناک یا خشم‌برانگیز می‌شوید؟

این موضوع تصادفی نیست. مغز انسان به طور طبیعی طوری طراحی شده که به اطلاعات منفی حساس‌تر باشد. در روان‌شناسی به این پدیده می‌گویند:

«سوگیری منفی‌گرایی» (Negativity Bias)

یعنی مغز ما اطلاعات منفی را:

  • سریع‌تر تشخیص می‌دهد

  • عمیق‌تر پردازش می‌کند

  • و ماندگارتر به خاطر می‌سپارد

اما چرا؟

مغز ما برای بقا ساخته شده، نه برای خوشحال بودن

در طول بیشتر تاریخ تکامل انسان، دنیا جای امنی نبوده است.
برای نیاکان ما، نادیده گرفتن یک تهدید می‌توانست مرگبار باشد، اما نادیده گرفتن یک اتفاق خوب معمولاً خطری نداشت.

فرض کنید انسانی اولیه دو صدا می‌شنود:

  • صدای پرنده‌ها

  • صدای خش‌خش علف‌ها که ممکن است نشانه حضور یک شکارچی باشد

اگر او نسبت به صدای دوم حساس‌تر نباشد، ممکن است زنده نماند.
در نتیجه، مغز انسان به‌مرور طوری تکامل پیدا کرده که اول تهدید را ببیند، بعد بقیه چیزها را.

این همان پایه زیستی سوگیری منفی‌گرایی است.


نقش آمیگدال: دکمه هشدار مغز

  • بهرام بهرامی حصاری
  • ۰
  • ۰

خواب دیدن چه فایده‌ای برای مغز دارد؟

مقدمه

همهٔ ما تجربه کرده‌ایم: در میانهٔ شب، در جهانی دیگر قدم می‌زنیم. گاهی پرواز می‌کنیم، گاهی با عزیزانی که دیگر در کنارمان نیستند صحبت می‌کنیم، و گاهی در کابوس‌های عجیب گرفتار می‌شویم. این جهانِ «رویا» از دیرباز ذهن انسان را مشغول کرده است. اما علم امروز چه می‌گوید؟ آیا خواب دیدن فقط یک سرگرمی بی‌معناست یا فایده‌ای واقعی برای مغز و بدن دارد؟

مغز در هنگام خواب

برخلاف تصور رایج، مغز در خواب خاموش نمی‌شود؛ بلکه وارد حالت‌های متفاوت فعالیت می‌شود.

  • خواب انسان چرخه‌ای است شامل خواب سبک، خواب عمیق و خواب REM (حرکت سریع چشم).

  • رویاها بیشتر در مرحلهٔ REM رخ می‌دهند، زمانی که مغز تقریباً به اندازهٔ بیداری فعال است.

  • در این مرحله، نواحی مربوط به هیجان، حافظه و خلاقیت پرکارتر می‌شوند، در حالی که بخش منطقی و تحلیلی مغز کمی آرام‌تر است.


فواید خواب دیدن برای مغز

  • بهرام بهرامی حصاری
  • ۰
  • ۰

کورتیزول چیست؟

کورتیزول چیست؟ هورمون استرس و تنظیم‌کننده‌ی انرژی بدن

مقدمه

وقتی با استرس، نگرانی یا حتی یک فعالیت بدنی شدید روبه‌رو می‌شویم، بدن ما وارد حالتی آماده‌باش می‌شود. یکی از اصلی‌ترین عوامل این واکنش، هورمونی به نام کورتیزول (Cortisol) است. این هورمون که گاهی به آن «هورمون استرس» هم می‌گویند، نقشی حیاتی در تنظیم انرژی، متابولیسم و واکنش بدن به شرایط محیطی دارد. اما کورتیزول فقط به استرس محدود نمی‌شود؛ این هورمون بخشی جدایی‌ناپذیر از ساعت زیستی بدن است و تقریباً بر همه‌ی اندام‌ها اثر می‌گذارد.

کورتیزول چیست و کجا تولید می‌شود؟

کورتیزول یک هورمون استروئیدی است که توسط غدد فوق کلیوی (آدرنال) تولید می‌شود. این غدد کوچک درست بالای کلیه‌ها قرار دارند. ترشح کورتیزول تحت کنترل محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–آدرنال (HPA axis) انجام می‌گیرد.

  • هیپوتالاموس: سیگنال استرس یا نیاز بدن را دریافت می‌کند.

  • هیپوفیز: هورمون ACTH ترشح می‌کند.

  • غده آدرنال: کورتیزول آزاد می‌کند.


نقش‌های اصلی کورتیزول در بدن

  • بهرام بهرامی حصاری
  • ۰
  • ۰

ملاتونین چیست؟

ملاتونین چیست؟ هورمون تاریکی و تنظیم‌کننده‌ی ساعت زیستی

مقدمه

وقتی شب فرا می‌رسد و تاریکی همه جا را می‌پوشاند، بدن ما هم تغییراتی را تجربه می‌کند. یکی از مهم‌ترین این تغییرات، ترشح هورمون ملاتونین است؛ هورمونی که به آن «هورمون خواب» یا «هورمون تاریکی» هم گفته می‌شود. ملاتونین نقشی اساسی در تنظیم چرخه‌ی خواب و بیداری دارد و به بدن کمک می‌کند زمان استراحت و بازسازی خود را تشخیص دهد. اما ملاتونین فقط یک «کلید خوابیدن» نیست؛ بلکه تأثیرات گسترده‌ای بر سلامت بدن، سیستم ایمنی و حتی پیری دارد.

ملاتونین چیست و کجا تولید می‌شود؟

ملاتونین (به انگلیسی: Melatonin)) یک هورمون طبیعی است که عمدتاً در غده‌ی صنوبری (پینه‌آل) مغز تولید می‌شود. این غده‌ی کوچک درست بین دو نیم‌کره‌ی مغزی قرار دارد و وقتی تاریکی شب از طریق شبکیه‌ی چشم حس می‌شود، فرمان تولید ملاتونین را صادر می‌کند.

  • شب: سطح ملاتونین بالا می‌رود و باعث احساس خواب‌آلودگی می‌شود.

  • روز: نور خورشید ترشح آن را مهار می‌کند و سطح ملاتونین پایین می‌آید.

به همین دلیل، ملاتونین نوعی «ساعت درونی» برای بدن ماست که ریتم شبانه‌روزی یا همان سیرکادین ریتم را تنظیم می‌کند.


نقش ملاتونین در بدن

  • بهرام بهرامی حصاری
  • ۰
  • ۰

کشف‌های علمی درباره‌ی یکی از مرموزترین رفتارهای زنده‌ها

مقدمه: چرا اصلاً می‌خوابیم؟

ما یک‌سوم عمرمان را در خواب سپری می‌کنیم. حتی موجوداتی که مدام در خطر شکار شدن هستند — مانند موش یا آهو — باز هم باید بخوابند.
اگر خواب فقط برای «استراحت» بود، چرا مغز در خواب به شدت فعال است؟
و چرا نداشتن خواب، کشنده است؟

در دهه‌های اخیر، علم نشان داده که خواب نه‌تنها استراحت نیست، بلکه یکی از پرمصرف‌ترین و حیاتی‌ترین فعالیت‌های مغز و بدن است.

بخش اول: خواب چطور کار می‌کند؟

خواب چند مرحله دارد:

  1. NREM (خواب بدون حرکات سریع چشم):

    • مرحلهٔ آرام‌سازی و کند شدن فعالیت مغز

    • بدن استراحت می‌کند، فشار خون و ضربان قلب کاهش می‌یابد

  2. REM (خواب با حرکات سریع چشم):

    • زمان رؤیا دیدن

    • مغز به اندازه‌ی بیداری فعال است

    • حافظه و احساسات بازسازی می‌شوند

این چرخه‌ها در طول شب چندین بار تکرار می‌شوند، و هرکدام نقش خاصی در فرآیندهای روانی و زیستی دارند.

  • بهرام بهرامی حصاری
  • ۰
  • ۰

خاطره چیست؟

سفرهایی به گذشته که در ذهن ما زنده‌اند

مقدمه: چیزی فراتر از یک تصویر ذهنی

هرگاه بوی خاصی حس می‌کنیم، ممکن است ناگهان به یاد کودکی بیفتیم. یک آهنگ ساده می‌تواند دلمان را ببرد به جایی که سال‌ها فراموش کرده بودیم. این توانایی شگفت‌انگیز ذهن برای بازگشت به گذشته، همان چیزی است که ما به آن "خاطره" می‌گوییم.
اما خاطره فقط یادآوری نیست. خاطره، یک بازسازی پیچیده‌ی ذهنی، احساسی، و عصبی از تجربه‌ای در گذشته است. گاهی روشن و زنده، گاهی تحریف‌شده و نادقیق — اما همیشه زنده و مؤثر.

حافظه و خاطره: تفاوتشان چیست؟

بسیاری فکر می‌کنند این دو واژه یک معنا دارند، اما واقعیت این است:

  • حافظه (Memory) ظرفیتی ذهنی برای ذخیره و نگهداری اطلاعات است.

  • خاطره (Memory Recall) نتیجه‌ی فعال شدن حافظه و بازیابی یک تجربه‌ی گذشته است.

مثلاً حافظه مثل کتابخانه است، و خاطره مثل لحظه‌ای است که کتابی از آن بیرون کشیده‌ای و مشغول خواندنش هستی.


خاطره چگونه شکل می‌گیرد؟

  • بهرام بهرامی حصاری
  • ۰
  • ۰

واقعیتی که هرگز اتفاق نیفتاده، اما در ذهن ما کاملاً واقعی است

مقدمه: وقتی مغز خیال را با واقعیت اشتباه می‌گیرد

همه ما لحظاتی را به یاد داریم که بعدها کسی خلافشان را ثابت کرده. مثلاً مطمئن بودیم کلید را روی میز گذاشتیم، اما در جیبمان پیدایش می‌شود! یا صحنه‌ای از کودکی را دقیق به خاطر داریم، اما معلوم می‌شود هرگز آن‌طور نبوده.
این‌ها خطاهای ساده‌اند، اما گاهی پا را فراتر می‌گذارند:
ما ممکن است «خاطراتی دقیق و زنده» از رویدادهایی داشته باشیم که هرگز رخ نداده‌اند. چرا؟ چون حافظه مثل یک آرشیو امن و بی‌خطا نیست؛ بیشتر شبیه یک داستان‌گو است.
در این مقاله، خواهیم دید چرا خاطرات ما می‌توانند دروغ بگویند — و چرا مغزمان گاهی این دروغ‌ها را باور می‌کند.

بخش اول: حافظه چیست و چگونه شکل می‌گیرد؟

برای فهم خطای حافظه، باید اول ساختار آن را بشناسیم:

🧠 مراحل اصلی حافظه:

  1. رمزگذاری (Encoding): تبدیل تجربه‌ی واقعی به اطلاعات قابل ذخیره.

  • بهرام بهرامی حصاری
  • ۰
  • ۰

خستگی چیست؟

خستگی چیست؟ نگاهی عمیق به سازوکارهای زیستی، روانی و تکاملی یک سیگنال هشداردهنده

مقدمه:

خستگی یکی از آشناترین تجربه‌های انسانی است. همه ما آن را حس کرده‌ایم: سنگینی در بدن، کُندی ذهن، کاهش انگیزه و میل به توقف. اما خستگی فقط یک حس گذرا نیست. این پدیده پیچیده، حاصل همکاری مغز، بدن، هورمون‌ها، متابولیسم، و حتی حافظهٔ تکاملی ماست. در این مقاله، خستگی را از منظرهای گوناگون بررسی می‌کنیم: از سازوکارهای سلولی و مغزی گرفته تا نقش آن در زندگی روزمره و بقای گونه ما.

بخش اول: خستگی چیست؟ تعریف و انواع

خستگی (Fatigue) حالتی ذهنی و جسمی است که با کاهش ظرفیت عملکرد، انگیزه و تمرکز همراه است. برخلاف خواب‌آلودگی که بیشتر به نیاز بدن به خواب اشاره دارد، خستگی می‌تواند حتی پس از استراحت هم ادامه یابد و ابعاد مختلفی داشته باشد.

  • بهرام بهرامی حصاری
  • ۰
  • ۰

آیا تا به حال وقتی کسی را در حال خمیازه کشیدن دیدید، ناخودآگاه خمیازه کشیده‌اید؟ یا هنگام تماشای یک مسابقه ورزشی، احساس کرده‌اید که خودتان هم در حال دویدن هستید؟ این پدیده‌های عجیب، به لطف "نورون‌های آینه‌ای" (Mirror Neurons) در مغز اتفاق می‌افتند. این سلول‌های عصبی یکی از مهم‌ترین کشفیات علوم اعصاب در چند دهه اخیر هستند و نقش کلیدی در یادگیری، همدلی و حتی تکامل انسان ایفا می‌کنند.

در این مطلب، با رازهای شگفت‌انگیز نورون‌های آینه‌ای، عملکرد آنها و تأثیرشان بر رفتار انسان آشنا می‌شویم.

۱. نورون‌های آینه‌ای چه هستند؟

نورون‌های آینه‌ای، سلول‌های عصبی ویژه‌ای هستند که هم هنگام انجام یک عمل و هم هنگام مشاهدهٔ همان عمل در دیگران فعال می‌شوند. به عبارت ساده، مغز شما گاهی نمی‌تواند بین انجام دادن و تماشا کردن تفاوت قائل شود!

🔹 کشف تاریخی:
این نورون‌ها اولین بار در دهه ۱۹۹۰ توسط تیم تحقیقاتی جاکومو ریزولاتی در ایتالیا و در آزمایش روی مغز میمون‌ها کشف شدند. آنها متوجه شدند وقتی میمون‌ها حرکات انسان‌ها را تماشا می‌کنند، همان نورون‌هایی در مغزشان فعال می‌شود که گویی خودشان آن کار را انجام می‌دهند!

  • بهرام بهرامی حصاری