گودال ماریانا عمیقترین نقطه شناختهشده در سطح کره زمین است؛ شکافی عظیم و تاریک در کف اقیانوس آرام که مرز نهایی اکتشافات انسانی در دریاها محسوب میشود. این گودال در غرب اقیانوس آرام و در شرق مجمعالجزایر ماریانا قرار دارد و نام خود را نیز از همین جزایر گرفته است.
اما گودال ماریانا فقط یک «رکورد عمق» نیست؛ این مکان یکی از اسرارآمیزترین و افراطیترین محیطهای طبیعی روی زمین است.
موقعیت جغرافیایی؛ در کجای اقیانوس آرام قرار دارد؟
گودال ماریانا در بخش غربی اقیانوس آرام و در نزدیکی ژاپن، فیلیپین و گوام واقع شده است. طول آن حدود ۲۵۰۰ کیلومتر و عرض متوسط آن نزدیک به ۷۰ کیلومتر است.
عمیقترین بخش این گودال، نقطهای به نام «چلنجر دیپ» است که عمق آن حدود ۱۰,۹۰۰ تا ۱۱,۰۰۰ متر اندازهگیری شده است.
برای درک بهتر این عدد، کافی است تصور کنیم:
در واقع، آنجا جهانی کاملاً تاریک، سرد و تحت فشاری خردکننده است.
چگونه به وجود آمده است؟
گودال ماریانا نتیجه برخورد دو صفحه عظیم پوسته زمین است. در این منطقه، صفحه اقیانوس آرام به زیر صفحه ماریانا فرو میرود. این فرورانش طی میلیونها سال باعث ایجاد شکافی بسیار عمیق در کف اقیانوس شده است.
این فرآیند هنوز هم فعال است، به همین دلیل اطراف این گودال از نظر زمینلرزه و فعالیتهای لرزهای بسیار مهم و حساس به شمار میآید. در واقع، گودال ماریانا بخشی از منطقه معروف «حلقه آتش» اقیانوس آرام است که بیشترین آتشفشانها و زلزلههای جهان را در خود جای داده است.
فشار مرگبار؛ شرایط زندگی در آنجا چگونه است؟
در عمق حدود ۱۱ کیلومتری:
فشار آب میتواند فلزات معمولی را مچاله کند.
دما نزدیک به صفر درجه سانتیگراد است.
نور خورشید وجود ندارد.
محیط کاملاً تاریک و ساکت است.
با این حال، شگفتی ماجرا اینجاست: زندگی وجود دارد.
دانشمندان در این عمق موجوداتی مانند سختپوستان شفاف، باکتریهای خاص و گونههایی از ماهیان اعماق را کشف کردهاند. این موجودات بدنهایی انعطافپذیر و سازگار با فشار بالا دارند و به جای نور، از مواد شیمیایی موجود در بستر دریا انرژی میگیرند.
کشف این موجودات نگاه دانشمندان را نسبت به امکان وجود حیات در سیارات دیگر – مثلاً در اقیانوسهای زیرسطحی قمرهای مشتری – تغییر داده است.
اولین سفر انسان به عمیقترین نقطه زمین
رسیدن به کف گودال ماریانا یکی از بزرگترین چالشهای مهندسی بشر بوده است.
در سال ۱۹۶۰، زیردریایی «تریسته» با هدایت ژاک پیکار و دان والش به کف چلنجر دیپ رسید. آنها تنها حدود ۲۰ دقیقه در پایینترین نقطه ماندند، اما همان زمان کوتاه تاریخساز شد.
دههها بعد، در سال ۲۰۱۲، کارگردان مشهور سینما جیمز کامرون با یک زیردریایی تکنفره به این عمق رفت و تصاویر بیسابقهای ثبت کرد. این مأموریت نشان داد که هنوز هم گودال ماریانا سرشار از ناشناختههاست.
آیا انسان به عمیقترین نقطه زمین آسیب رسانده است؟
شاید عجیب باشد، اما حتی در عمیقترین نقطه زمین نیز رد پای انسان دیده شده است. در نمونههای برداشتشده از کف گودال، آثار میکروپلاستیک و آلودگیهای شیمیایی کشف شدهاند.
این موضوع نشان میدهد که هیچ نقطهای از زمین از تأثیر فعالیتهای انسانی در امان نمانده است؛ حتی جایی که نور خورشید هرگز به آن نرسیده است.
چرا گودال ماریانا اهمیت دارد؟
گودال ماریانا فقط یک شگفتی طبیعی نیست؛ بلکه:
آزمایشگاهی طبیعی برای مطالعه رفتار مواد تحت فشار شدید است
منبعی برای شناخت تاریخ زمین و رسوبات باستانی محسوب میشود
درک ما از مرزهای حیات را گسترش داده است
الهامبخش پژوهشهای فضایی درباره امکان حیات در دنیاهای دیگر شده است
در واقع، هر بار که انسان به اعماق آن نگاه میکند، بیشتر متوجه میشود که سیاره خودمان هنوز پر از رازهای کشفنشده است.
گودال ماریانا؛ مرز نهایی اکتشافات زمینی
اگر قله اورست نماد «بلندی» زمین باشد، گودال ماریانا نماد «ژرفای» آن است. این مکان یادآور این حقیقت است که ما هنوز درباره بخش بزرگی از سیارهمان اطلاعات اندکی داریم.
بیش از ۸۰ درصد از اقیانوسهای جهان هنوز بهطور کامل کاوش نشدهاند، و گودال ماریانا در خط مقدم این ناشناختهها قرار دارد.
جایی در تاریکی مطلق، زیر فشاری خردکننده، جهانی دیگر جریان دارد — جهانی که هنوز هم ما را به کشف و ماجراجویی دعوت میکند.
سلام خیلی خوب بود ممنون