کتاب بهرام

رشته‌کوه آلپ (به انگلیسی : Alps) یکی از مهم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین مجموعه‌های کوهستانی جهان است که به طور کامل در قاره اروپا واقع شده است. این رشته‌کوه در حدود ۱٬۲۰۰ کیلومتر (۷۵۰ مایل) امتداد دارد و در هفت کشور مختلف اروپایی شامل فرانسه، سوئیس، ایتالیا، لیختن‌اشتاین، آلمان، اتریش و اسلوونی کشیده شده است. از غرب به شرق، آلپ به طور عمده از نیس در فرانسه آغاز شده و تا تریسته در ساحل دریای آدریاتیک و وین در اتریش ادامه می‌یابد.

تشکیل و ویژگی‌های جغرافیایی آلپ

کوه‌های آلپ به دلیل برخورد صفحات تکتونیکی آفریقا و اوراسیا در طول ده‌ها میلیون سال شکل گرفته‌اند. این برخورد و فشرده‌ شدن شدید لایه‌های زمین موجب بالا آمدن سنگ‌های رسوبی دریایی و چین‌خوردگی‌های وسیعی در این منطقه شده است که امروزه به شکل قله‌های بلند و برجسته‌ای مانند مون بلان و ماترهورن دیده می‌شود. مون بلان، که ۴٬۸۰۹ متر ارتفاع دارد، مرتفع‌ترین قله آلپ است و در مرز فرانسه و ایتالیا قرار دارد. علاوه بر این، در منطقه آلپ بیش از ۱۲۸ قله‌ای که ارتفاع آنها از ۴٬۰۰۰ متر بیشتر است، وجود دارد.

تولید مثل یکی از فرآیندهای اساسی زندگی است که به ادامه بقای گونه‌ها کمک می‌کند. انواع مختلفی از تولید مثل در موجودات زنده وجود دارد که می‌توان آن‌ها را به دو دسته اصلی تقسیم کرد: تولید مثل جنسی و تولید مثل غیرجنسی. در ادامه انواع مختلف تولید مثل توضیح داده شده است:

1. تولید مثل جنسی (Sexual Reproduction):

در این نوع تولید مثل، دو والد (یکی نر و یکی ماده) با ترکیب گامت‌های خود (سلول‌های جنسی) نسل جدیدی را به وجود می‌آورند. این فرآیند معمولاً شامل مراحل زیر است:

• لقاح: ترکیب گامت نر (اسپرم) و گامت ماده (تخمک) برای ایجاد یک سلول زیگوت.
• تنوع ژنتیکی: در این نوع تولید مثل، فرزندان از ترکیب ژن‌های والدین خود به‌دست می‌آیند که منجر به تنوع ژنتیکی می‌شود.

انواع تولید مثل جنسی عبارتند از:

پارتنوژنز (Parthenogenesis) یک نوع تولید مثل غیرجنسی است که در آن جنین به‌طور مستقیم از یک تخمک بدون نیاز به لقاح تشکیل می‌شود. این فرآیند به‌ویژه در برخی از گیاهان، جلبک‌ها، حیوانات بی‌مهره و حتی در برخی از گونه‌های مهره‌دار مانند ماهیان، دوزیستان و خزندگان مشاهده می‌شود. در واقع، پارتنوژنز به معنای رشد و توسعه جنین از یک تخمک بدون آنکه اسپرم یا لقاح دخیل باشد، است.

مفهوم پارتنوژنز

کلمه "پارتنوژنز" از دو واژه یونانی παρθένος (پارثنوس) به معنای "باکره" و γένεσις (ژنسیس) به معنای "آفرینش" یا "تولید" گرفته شده است. به‌طور کلی، پارتنوژنز یک نوع تولید مثل غیرجنسی است که در آن تخمک بدون نیاز به لقاح توسط اسپرم، به یک جنین تبدیل می‌شود.

پارتنوژنز در حیوانات

اولین بار این اصطلاح توسط چارلز داروین در کتاب معروف خود، "منشأ انواع" (1859) معرفی شد. داروین با استفاده از مفهوم مبارزه برای بقا، فرآیند تکامل از طریق انتخاب طبیعی را توضیح داد. طبق این نظریه، در هر نسل، موجودات زنده با یکدیگر رقابت می‌کنند تا منابع محدودی که برای بقا نیاز دارند، به دست آورند. آن دسته از موجوداتی که ویژگی‌های برتری دارند و می‌توانند بهتر از دیگران با شرایط محیطی سازگار شوند، شانس بیشتری برای بقا و تولید مثل خواهند داشت. این ویژگی‌های برتر از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شوند.

انواع مبارزه برای بقا

مبارزه برای بقا می‌تواند به اشکال مختلفی رخ دهد:

1. رقابت درون‌گونه‌ای (Intraspecific Competition): این نوع رقابت زمانی اتفاق می‌افتد که اعضای یک گونه برای منابع مشترک با یکدیگر رقابت می‌کنند. برای مثال، دو شیر ممکن است برای تسلط بر یک قلمرو یا شکار در یک منطقه رقابت کنند.

موجودات مختلف بسته به ساختار چشمی و ویژگی‌های سیستم بینایی‌شان قادر به دیدن رنگ‌های مختلف هستند. برخی از موجودات نمی‌توانند رنگ‌های خاصی را ببینند، به این دلیل که سلول‌های مخروطی چشم آن‌ها به طور متفاوتی عمل می‌کنند. در زیر به برخی از این موجودات و رنگ‌هایی که نمی‌توانند ببینند اشاره می‌کنم:

1. سگ‌ها:

   حیواناتی مانند سگ‌ها که دید رنگی‌شان محدود است، نمی‌توانند رنگ‌های قرمز و نارنجی را ببینند، اما قادرند به وضوح رنگ‌های بنفش و آبی را تشخیص دهند. علاوه بر این، آنها توانایی تشخیص 40 طیف مختلف از رنگ طوسی را دارند، که این ویژگی به آنها کمک می‌کند در شرایط مختلف نوری و زمانی که رنگ‌ها کم‌اثر یا مبهم می‌شوند، تفاوت‌های ظریف میان اشیاء را بهتر شناسایی کنند. 

2. گربه‌ها:
   مانند سگ‌ها، گربه‌ها نیز دید رنگی محدودی دارند و بیشتر به رنگ‌های آبی و سبز و قهوه ای حساس هستند. رنگ‌های سبز و قرمز و صورتی برای آن‌ها به صورت خاکی یا بی‌رنگ به نظر می‌رسند. 

3. کرم‌ها (و برخی حشرات):
   حشرات به طور کلی قادر به دیدن طیف وسیعی از رنگ‌ها هستند، از جمله نور فرابنفش که برای انسان‌ها قابل دیدن نیست. برخی از حشرات ممکن است از دیدن رنگ‌های قرمز عاجز باشند، اما دید رنگی آن‌ها نسبت به انسان‌ها پیچیده‌تر است و در بسیاری از موارد، بیشتر حساس به طیف‌های آبی و فرابنفش هستند. 

دوره کرتاسه (Cretaceous) یکی از مهم‌ترین دوره‌های زمین‌شناسی است که از ۱۴۵ تا ۶۶ میلیون سال پیش ادامه داشت و آخرین فصل از عصر دایناسورها پیش از انقراض جمعی آنها بود. این دوره شاهد ظهور گیاهان گلدار، گسترش دریاها و تکامل برخی از بزرگ‌ترین و ترسناک‌ترین موجودات تاریخ زمین بود.

۱. تقسیم‌بندی دوره کرتاسه

دوره کرتاسه به دو بخش اصلی تقسیم می‌شود:

۲. آب‌وهوا و جغرافیای کرتاسه

• گرم‌ترین دوره زمین: دمای جهانی ۱۰ درجه سانتی‌گراد بیشتر از دمای کنونی بود.
• قطب‌های بدون یخ: حتی در مناطق قطبی جنگل‌های معتدل وجود داشت.
• تقسیم ابرقاره‌ها: پانگه‌آ به تدریج به قاره‌های امروزی (آمریکا، آفریقا، اوراسیا) تقسیم شد.
• سطح بالای دریاها: اقیانوس‌ها بخش‌های وسیعی از خشکی‌ها را پوشاندند (مثل دریای داخلی غرب آمریکای شمالی).

۳. حیات در دوره کرتاسه

الف) دایناسورها: غول‌های کرتاسه

قاره آمریکای جنوبی (South America) یکی از قاره‌های بزرگ و مهم جهان است که در نیمکره غربی و جنوبی کره زمین قرار دارد. این قاره به دلیل تنوع زیستی، فرهنگی، جغرافیایی و تاریخی بسیار غنی است و یکی از مناطقی است که در طول تاریخ تحولات مهمی را تجربه کرده است. در این مطلب، به بررسی جغرافیا، تاریخ، فرهنگ، اقتصاد و ویژگی‌های مختلف این قاره خواهیم پرداخت.

۱. جغرافیای آمریکای جنوبی

آمریکای جنوبی از نظر جغرافیایی در جنوب قاره آمریکای شمالی قرار دارد و به‌طور عمده شامل کشورهای برزیل، آرژانتین، کلمبیا، شیلی، پرو، ونزوئلا، اکوادور، بولیوی، پاراگوئه، گویان، سورینام، اروگوئه و فنزویلا است. همچنین، بخش‌هایی از گایانا فرانسه که یک سرزمین ماورای بحار فرانسه است، در شمال شرق این قاره قرار دارد.

دوره ژوراسیک (Jurassic Period) یا ژورایی یکی از مهم‌ترین و جذاب‌ترین دوره‌های زمین‌شناسی در دوران میانه‌زیستی (مزوزوئیک) است که در حدود ۱۹۹.۶ میلیون سال پیش آغاز و حدود ۱۴۵.۵ میلیون سال پیش پایان یافت. این دوره به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود: ژوراسیک پسین، میانی و پیشین. نام "ژوراسیک" از کوه‌های ژورا در آلپ گرفته شده است که در شمال‌شرقی فرانسه واقع شده‌اند. این دوره یکی از دوره‌های کلیدی در تاریخ زمین‌شناسی به شمار می‌رود و تحولات عظیمی در زیست‌کره زمین در این زمان اتفاق افتاد.

1. تکامل و تنوع زیستی در دوره ژوراسیک

دوره ژوراسیک شاهد ظهور و تکامل بسیاری از موجودات زنده بود که برخی از آن‌ها تا امروز باقی‌مانده‌اند. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این دوره، تنوع زیستی بالای آن است. در این دوره، انواع مختلفی از موجودات زنده، از جمله دایناسورها، ماهی‌ها، پرندگان اولیه و دوزیستان، به رشد و تکامل رسیدند.

دوران دیرینه‌زیستی (Paleozoic) یا پالئوزوئیک، یکی از سه دوران اصلی در ابردوران پیدازیستی است که به عنوان دوران اول زمین‌شناسی شناخته می‌شود. این دوران از حدود ۵۴۰ میلیون سال پیش آغاز و تا حدود ۲۵۰ میلیون سال پیش ادامه یافت و در طی آن تحولات زیادی در سطح زمین و انواع موجودات زنده به وقوع پیوست. در ابتدا، اقیانوس‌ها بخش عمده‌ای از سطح زمین را پوشانده بودند، اما در پایان این دوران، زمین دچار تغییرات عمده‌ای شد، به طوری که قاره‌ها شکل گرفتند و یک قاره بزرگ به نام پانگه‌آ به وجود آمد.

ویژگی‌های مهم دوران دیرینه‌زیستی:

این دوران با تحولات زیادی در جهان حیات و زمین‌شناسی همراه بود و به عنوان دوران بی‌مهرگان شناخته می‌شود، زیرا در آن زمان موجودات بی‌مهره به وفور وجود داشتند. در این دوران، موجودات مختلفی از جمله بی‌مهرگان دریایی مانند تریلوبیت‌ها، اولین مهره‌داران، گیاهان ابتدایی و دوزیستان به تکامل رسیدند. همچنین، در پایان این دوران، اولین خزندگان نیز ظاهر شدند.

۱. دوره کامبرین:

پانگه‌آ (Pangaea) نام ابرقاره عظیم دوران پیشاتاریخ است که در فاصلهٔ پایانی دورهٔ دیرینه‌زیستی (پالئوزوئیک) و آغازین میانه‌زیستی (مزوزوئیک) به وجود آمد. این ابرقاره شامل تمامی قاره‌های کنونی بود که در آن زمان به‌صورت یک تودهٔ خشکی به هم پیوسته و به‌هم متصل بودند. نام پانگه‌آ از واژه‌های یونانی «παν» (همه) و «Γαῖα» (زمین) برگرفته شده و به معنای «تمام زمین» است، که نشان‌دهندهٔ همگرایی و یکپارچگی تمام قاره‌های جهان در آن دوران می‌باشد.

ترکیب و ساختار پانگه‌آ

حدود ۱۷۵ میلیون سال پیش، تمام قاره‌های کنونی زمین در یک ابرقاره عظیم به نام پانگه‌آ کنار هم قرار داشتند. این ابرقاره به‌طور کلی از دو بخش اصلی تشکیل می‌شد: لورازیا و گندوانا. لورازیا شامل قاره‌های آمریکای شمالی، اروپا و آسیای شمالی بود، در حالی که گندوانا شامل قاره‌های آمریکای جنوبی، آفریقا، آسیای جنوبی، جنوبگان و استرالیا بود. در این همگروهه، آفریقا در میانهٔ پانگه‌آ قرار داشت و قسمت‌های شمال غربی آن نقطهٔ اتصال دو تکهٔ اصلی ابرقاره بود. در واقع، این برآمدگی شمال غربی آفریقا پیوندگاه لورازیا و گندوانا بود.