کتاب بهرام

تابستان گذرانی یا "Estivation" به فرآیندی اطلاق می‌شود که در آن برخی از حیوانات برای مقابله با شرایط داغ و خشک تابستان به تغییرات فیزیولوژیکی و رفتاری می‌پردازند تا قادر به زنده ماندن در این فصل سخت باشند. این پدیده مشابه به زمستان گذرانی یا (خواب زمستانی: Hibernation) است که در آن حیوانات در برابر سرمای شدید واکنش نشان می‌دهند، اما در تابستان گذرانی، تمرکز بر گرم و خشک بودن محیط است. در ادامه، دو جنبه مهم تابستان گذرانی در حیوانات بررسی می‌شود:

1. تغییر شکل و عادات برای تابستان گذرانی

حیوانات مختلف برای زنده ماندن در دمای بالای تابستان و شرایط خشکی، دچار تغییراتی در رفتار، فیزیولوژی و ساختار بدن خود می‌شوند. این تغییرات می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

هشت‌پا یا اختاپوس یکی از جانداران دریایی است که به دلیل رفتارهای جالب و ویژگی‌های خاص خود، به‌ویژه در نحوه تغذیه، شناخته می‌شود. این موجودات از خانواده نرم‌تنان هستند و علاوه بر توانایی‌های حرکتی بسیار بالا، شیوه‌ای خاص و پیچیده برای تغذیه دارند. در ادامه، به توضیح روش‌ها و ویژگی‌های تغذیه‌ای هشت‌پا پرداخته‌ایم.

1. رژیم غذایی هشت‌پا

هشت‌پا یک شکارچی گوشت‌خوار است و عمدتاً از موجودات دریایی مختلفی مانند ماهی‌ها، خرچنگ‌ها، صدف‌ها، میگوها و حتی برخی از نرم‌تنان دیگر تغذیه می‌کند. رژیم غذایی هشت‌پا بر اساس منابع موجود در محیط زندگی‌اش و توانایی‌های شکار او متفاوت است.

2. روش‌های شکار هشت‌پا

هزارپایان (Myriapoda) یکی از زیرشاخه‌های جذاب و متنوع گروه بندپایان هستند که عمدتاً در محیط‌های خاکی و مرطوب زندگی می‌کنند. این جانوران با بیش از ۱۳ هزار گونه شناخته شده، جزء یکی از بزرگ‌ترین گروه‌های بندپایان به شمار می‌آیند. هزارپایان دارای ویژگی‌های خاصی هستند که آن‌ها را از دیگر بندپایان متمایز می‌کند، از جمله ساختار بدن و نحوه حرکت.

ویژگی‌های ساختاری

هزارپایان دارای بدنی کشیده و تقسیم‌شده به قطعات متعدد هستند که هر قطعه به‌طور معمول یک یا دو جفت پای مفصلی دارد. تعداد قطعات و جفت‌های پا در گونه‌های مختلف هزارپایان متغیر است، ولی ویژگی اصلی این جانوران داشتن تعداد زیادی پا است که باعث می‌شود نام "هزارپا" به این گروه اختصاص یابد. تعداد دقیق پاهای هزارپایان در گونه‌های مختلف می‌تواند از چندین جفت تا بیش از ۲۰۰ جفت نیز برسد. این پاها به آن‌ها کمک می‌کنند تا در زیر خاک یا در بین برگ‌ها و گیاهان حرکت کنند.

بَندپایان (Arthropoda) یکی از بزرگ‌ترین و متنوع‌ترین شاخه‌های جانوران بی‌مهره و پریاخته هستند که در محیط‌های زیستی مختلف پراکنده‌اند. این شاخه شامل جانورانی چون حشرات، عنکبوتیان، هزارپایان و سخت‌پوستان است. بندپایان به دلیل ویژگی‌های خاص ساختاری و عملکردی خود، به عنوان یکی از موفق‌ترین گروه‌های جانوری شناخته می‌شوند. فرهنگستان زبان فارسی به منظور استانداردسازی نام‌گذاری‌ها، بندپایان را به «بندپاتباران» تغییر داده است که در واقع همان مفهوم قبلی را دارد.

یکی از ویژگی‌های برجسته بندپایان، کالبد بیرونی سخت و بندبند آن‌ها است. در این جانوران، حفره عمومی بدن بسیار کوچک است و فاقد گُرده‌چه (نفریدیوم) و مژه هستند. پوستک‌های سخت‌شده و اسکلت بیرونی بندبایان به صورت بندبند در بدن آن‌ها قرار دارد. این اسکلت بیرونی که عمدتاً از کیتین آلفا ساخته شده است، به عنوان پوشش حفاظتی عمل می‌کند و نقش مهمی در محافظت از جانور دارد. در سخت‌پوستان، پوستک علاوه بر کیتین آلفا، حاوی کلسیم کربنات نیز می‌باشد.

چشم مرکب (Compound eye) یک اندام بینایی است که در بندپایانی مانند حشرات و سخت‌پوستان یافت می‌شود. این چشم ممکن است از هزاران واحد عکاسی مستقل به نام "اوماتیدیا" تشکیل شده باشد. هر اوماتیدیا یک واحد فتوحسی است که شامل یک قرنیه، لنز و سلول‌های فتوگیرنده می‌باشد که قادرند روشنایی و رنگ را تشخیص دهند. تصویری که توسط چشم بندپایان مشاهده می‌شود ترکیبی از ورودی‌های مختلف از اوماتیدیاهای متعدد است که هرکدام به صورت مستقل و با زاویه‌های کمی متفاوت از یکدیگر جهت‌گیری شده‌اند.

چشم‌های مرکب در مقایسه با چشم‌های تک‌روزنه (چشم‌های با سوراخ واحد) دارای وضوح تصویری پایین‌تری هستند؛ با این حال، آن‌ها دارای زاویه دید بسیار وسیع‌تری هستند و توانایی تشخیص حرکت سریع و در برخی موارد توانایی تشخیص قطبش نور را دارند.

فیتوپلانکتون‌ها (Phytoplankton) موجوداتی ریز و میکروسکوپی هستند که نقش اساسی در اکوسیستم‌های آبی ایفا می‌کنند. این موجودات از نظر زیستی، مشابه به گیاهان عمل می‌کنند زیرا انرژی مورد نیاز خود را از طریق فتوسنتز به‌دست می‌آورند. آنها معمولاً در لایه‌های سطحی آب‌های اقیانوس‌ها و دریاچه‌ها زندگی می‌کنند که در معرض نور خورشید قرار دارند و قادر به تولید ترکیبات آلی از کربن دی‌اکسید محلول در آب هستند.

نام فیتوپلانکتون از واژه‌های یونانی «φυτόν» به معنای گیاه و «πλαγκτός» به معنای سیار یا سرگردان گرفته شده است. این موجودات میکروسکوپی اغلب به‌خاطر وجود کلروفیل در بدنشان به آغازیان گیاه‌مانند نیز معروفند. فیتوپلانکتون‌ها به عنوان تولیدکننده‌های اولیه در زنجیره غذایی آبی عمل می‌کنند و از این رو پایه‌گذار اصلی بسیاری از اکوسیستم‌های دریایی و آب شیرین به شمار می‌آیند.

کریل جنوبگان (Euphausia superba) یکی از موجودات دریایی برجسته است که در آب‌های سرد و یخ‌زده اقیانوس منجمد جنوبی زندگی می‌کند. این سخت‌پوست کوچک و مهم به عنوان یکی از مهم‌ترین جانوران زیست‌بوم جنوبگان شناخته می‌شود و نقش حیاتی در تعادل اکولوژیکی این منطقه دارد.

ویژگی‌های فیزیکی و زیستی

کریل جنوبگان به طور متوسط حدود ۶ سانتی‌متر طول دارد و وزنی حدود ۲ گرم می‌رسد. با وجود اندازه کوچک، این جانور قادر است تا شش سال عمر کند. کریل‌ها در دسته‌هایی با چگالی بالا زندگی می‌کنند؛ برخی از این دسته‌ها شامل ۱۰۰۰۰۰ تا ۳۰۰۰۰۰ کریل در هر متر مکعب از آب هستند. این تعداد زیاد، کریل‌ها را به یکی از پرشمارترین موجودات زیستی در سطح سیاره تبدیل می‌کند و در واقع، این گونه از جانوران به لحاظ جرم زیستی، نخستین جانور پرتعداد جهان محسوب می‌شود، چرا که وزن کل جمعیت آن‌ها به ۵۰۰ میلیون تن می‌رسد.

تغذیه و نقش در زنجیره غذایی

شکم‌پایان (Gastropoda) یکی از رده‌های جانوری از شاخهٔ نرم‌تنان هستند و به عنوان یکی از گسترده‌ترین گروه‌های جانوری، پس از حشرات، از نظر تنوع گونه‌ای در رده‌های بزرگ‌تر قرار دارند. نام شکم‌پا به این گروه جانوری نسبت داده شده است زیرا بخش زیرین بدن آن‌ها، که نسبتاً طولانی است، ماهیچه‌هایی قوی دارد که به کمک آن‌ها توانایی حرکت پیدا می‌کنند. این ماهیچه‌ها برای «راه رفتن» و جابجایی استفاده می‌شوند.

یکی از ویژگی‌های برجسته شکم‌پایان این است که برخلاف بسیاری از نرم‌تنان دیگر، قادر به زندگی در خشکی نیز هستند. به همین دلیل، آن‌ها جزء معدود نرم‌تنان خشکی‌زی محسوب می‌شوند. جانوران مختلفی مانند حلزون‌ها، لیسه‌ها، حلزون‌های زمینی، انواع صدف‌های دریایی و خاره‌چسب‌ها جزء شناخته‌شده‌ترین اعضای این رده هستند. این گروه‌ها در سطح جهانی به هزاران گونه خاک‌زی و آب‌زی تقسیم می‌شوند.

صدف دریایی (Mussel)، که به طور علمی به عنوان "صدف سیاه" شناخته می‌شود، نام عمومی برای گروهی از نرم‌تنان دوکفه‌ای است که در محیط‌های آبی شور یا شیرین زندگی می‌کنند. این جانوران به دلیل ویژگی‌های خاص خود در اکوسیستم‌های مختلف نقش مهمی دارند. صدف‌های دریایی معمولاً در آب‌های ساحلی یا رودخانه‌ها زندگی می‌کنند و به عنوان یکی از جانوران دریایی ارزشمند شناخته می‌شوند.

ساختار و ویژگی‌های ظاهری

صدف دریایی معمولاً پوسته‌ای نازک، بلند، اما نسبتاً محکم دارد. پوسته‌ی آن‌ها از دو کفه تشکیل شده است که توسط یک عضله به نام "عضله بسته‌شونده" به یکدیگر متصل می‌شوند. در یک انتها این کفه‌ها به هم پیوسته‌اند، در حالی که در انتهای دیگر، دندانه‌های ریز و برجسته‌ای وجود دارند که این کفه‌ها را به یکدیگر قفل می‌کنند. این ویژگی کمک می‌کند تا صدف‌ها در برابر خطرات محیطی مقاومت کنند و از دچار آسیب دیدن محافظت شوند.

هرمافرودیت (به انگلیسی: Hermaphrodite) به موجوداتی اطلاق می‌شود که به‌طور طبیعی هر دو اندام تناسلی نر و ماده را دارا هستند و می‌توانند هم‌زمان تولید مثل به روش‌های مردانه و زنانه را انجام دهند. این ویژگی منحصر به برخی از گونه‌ها در دنیای طبیعی است که می‌توانند به‌صورت هم‌زمان یا متناوب تخمک و اسپرم تولید کنند. این ویژگی معمولاً در برخی از حیوانات و گیاهان مشاهده می‌شود و اغلب با دنیای تک‌جنسیتی‌ها (نر یا ماده) تفاوت دارد.

ریشه لغوی و اساطیری هرمافرودیت
نام "هرمافرودیت" از ترکیب دو نام اساطیری یونانی گرفته شده است: "هرمس" (Hermes) و "آفرودیت" (Aphrodite). هرماس در اساطیر یونانی خداوند پیام‌آوری و آفرودیت الهه عشق و زیبایی بود. داستان هرمافرودیته به‌عنوان موجودی با ویژگی‌های هر دو جنس، الهام‌بخش این واژه شده است. این نام به طور نمادین به موجوداتی اطلاق می‌شود که ویژگی‌های نر و ماده را به‌طور هم‌زمان دارند.

مثال‌هایی از هرمافرودیت‌ها